Co nowego w podatkach

Przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel – teza NSA

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku I FSK 1815/16 z dnia 4 października 2018 roku odniósł się do pojęcia dostawy towarów.

Uznał, że przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel w rozumieniu art. 7 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług obejmuje przeniesienie własności towaru w sensie prawnym (cywilistycznym) oraz przeniesienie władztwa ekonomicznego nad tym towarem, dokonane przez dostawcę, który władał nim jako posiadacz samoistny (jak właściciel), i w następstwie którego nabywca może tym towarem rozporządzać jak właściciel, tzn. korzystać z niego z wyłączeniem innych osób, pobierać pożytki i inne dochody, mieć możność przetwarzania go, zużycia, a nawet zniszczenia, a także dokonywać w stosunku do niego czynności prawnych.  

Jak czytamy dalej w uzasadnieniu do wyroku: „(…) dostawa towaru obejmuje jedynie takie formy przeniesienia władztwa ekonomicznego nad towarem, które można uznać za przeniesienie posiadania samoistnego towaru, tzn. gdy posiadacz samoistny "wykonuje uprawnienia" składające się na treść prawa własności (art. 140 K.c.), czyli korzysta z rzeczy z wyłączeniem innych osób, pobiera pożytki i dochody, a także uważa się za uprawnionego do rozporządzania nią. Dla istnienia posiadania samoistnego nie jest istotne, czy posiadacz rzeczywiście ma uprawnienia właścicielskie, lecz czy faktycznie włada rzeczą jak właściciel w powyższym rozumieniu. Dostawy towaru w rozumieniu art. 7 ust. 1 u.p.t.u. nie może natomiast dokonać jej posiadacz zależny. Posiadanie zależne (niewłaścicielskie) jest wykonywane w zakresie prawa, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (np. użytkowanie, zastaw, najem, dzierżawa, użyczenie), choćby prawo to nie przysługiwało posiadaczowi. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 4 kwietnia 2012 r. (I CSK 360/11), objęcie rzeczy w posiadanie za zgodą właściciela, nawet tylko dorozumianą, i posiadanie jej w zakresie przez właściciela określonym lub tolerowanym, świadczy z reguły o posiadaniu zależnym, choćby posiadacza z właścicielem nie łączył żaden stosunek prawny. Posiadacz zależny (por. art. 336 K.c.) włada rzeczą "jak" osoba mająca określone prawo, np. użytkowania, zastawu, najmu, dzierżawy, użyczenia lub innej podobnej formy korzystania z rzeczy, z którym łączy się wprawdzie określone władztwo nad rzeczą, lecz nierównoznaczne z władztwem nad rzeczą "jak właściciel" i możliwością dokonywania przeniesienia prawa do rozporządzania taką rzeczą jak właściciel w rozumieniu art. 7 ust. 1”.

Powyższy wyrok został w wydany w odniesieniu do kwestii odliczenia podatku VAT z tytułu obciążenia fakturą VAT wartością nakładów (za budynek) poczynionych na nieruchomość będącą w posiadaniu zależnym (cudzym gruncie podmiot postawił budynek). Innymi słowy, podatnik zakupił nieruchomości od jej właściciela. Dodatkowo został obciążony fakturą za budynek, wzniesiony na tym gruncie przez posiadacza zależnego. Organ podatkowy uznał, że podatnikowi nie przysługuje prawo odliczenia podatku VAT od faktury wystawionej przez posiadacza zależnego (za nakłady na budynek). NSA przyznał więc rację organowi podatkowemu. W październikowym orzeczeniu NSA wskazał, że posiadacz zależny nie mógł przenieść posiadania (władztwa ekonomicznego) budynku posadowionego na nie swoim gruncie. Jak wyjaśnił to w treści uzasadnienia NSA „(…) władztwo ekonomiczne nad tą nieruchomością miało charakter jedynie zależny, a nie samoistny”, co oznacza, że podmiot (który wystawił fakturę za budynek) nie mógł przenieść na nabywcę więcej uprawnień niż sam posiadał. 

 Warszawa, dnia 24 października 2018 roku